ગાંધીનગરના ગિફ્ટ સિટી ક્લબ ખાતે મિનિસ્ટ્રી ઓફ પોર્ટ્સ, શિપિંગ એન્ડ વોટરવેઝ (MoPSW) ના સહયોગથી ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસીસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી (IFSCA) દ્વારા 'ઇન્ડિયા શિપ લીઝિંગ એન્ડ ફાઇનાન્સિંગ સમિટ'નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ મહત્વપૂર્ણ સમિટમાં કેન્દ્રીય પોર્ટ્સ, શિપિંગ અને વોટરવેઝ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલ મુખ્ય અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ બેઠકમાં દેશના નીતિ નિર્માતાઓ, જહાજ માલિકો, લીઝિંગ કરતા પક્ષકારો, ચાર્ટરર્સ, ફાઇનાન્સર્સ અને દરિયાઈ ક્ષેત્રના અગ્રણી હિસ્સેદારોએ એક વ્યાપક જહાજ માલિકી, ભાડાપટ્ટા (લીઝિંગ) અને ધિરાણ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાના ભારતના પ્રયાસો પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરી હતી. આ સમગ્ર મહત્વાકાંક્ષાને સાકાર કરવામાં ગિફ્ટ સિટી (GIFT City) એક મુખ્ય સક્ષમ પ્લેટફોર્મ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય મંત્રી દ્વારા MoPSW ના નેજા હેઠળ ગુજરાતની ગણપત યુનિવર્સિટી ખાતે યોજાનારી રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ રમતો ૨૦૨૭ ના બ્રોશરનું પણ અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

ભારતની સમુદ્રી વિરાસત અને ગિફ્ટ સિટીની ભૂમિકા

સભાને સંબોધતા કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે ભારતની સમુદ્રી વિરાસતને યાદ કરતા તેને સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ અને ગુજરાતના પ્રાચીન બંદર લોથલ સાથે સાંકળી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આ સમિટ ભારતને અને વિશેષરૂપે ગિફ્ટ સિટીને જહાજનું લીઝિંગ, માલિકી, ધિરાણ, વીમો, બ્રોકરેજ અને અન્ય આનુષંગિક સેવાઓ ધરાવતી વ્યાપક સમુદ્રી મૂલ્ય શૃંખલા માટે વૈશ્વિક કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ગતિશીલ નેતૃત્વને કારણે જ ગિફ્ટ સિટી આજે માત્ર એક વિચારથી આગળ વધીને વાસ્તવિકતા બની છે અને ભારતના દરિયાઈ વિકાસના આગામી તબક્કા માટે લોન્ચપેડ બનવા તૈયાર છે.

શિપિંગ ક્ષેત્રની પ્રગતિ અને આંકડાકીય હકીકતો

મંત્રીએ ભારતના વધતા દરિયાઈ કાફલાના પદચિહ્નો પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું હતું કે:

હાલમાં ૩૮ જહાજ પટ્ટાધારકો (શિપ લેસીસ) નોંધાયેલા છે, જેઓ સામૂહિક રીતે ૪૩ જહાજો લીઝ પર ચલાવી રહ્યા છે.

કુલ ભાડાની ક્ષમતા ૨.૯૯ મિલિયન DWT ને વટાવી ગઈ છે, જેમાંથી ૨૪ જહાજો હાલમાં ભારતીય ધ્વજ લહેરાવી રહ્યા છે.

૪૧ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકોએ IFSC માં પોતાની શાખાઓ સ્થાપી છે, જે શિપ લીઝિંગ એન્ટિટીઝ માટે આશરે ૬૦.૧ મિલિયન યુએસ ડોલરનું ભંડોળ પૂરું પાડે છે.

શિપમાલિકો અને ઓપરેટરો માટે આ ઇકોસિસ્ટમને વધુ મજબૂત કરવાના હેતુથી ગિફ્ટ સિટી ખાતે ડીજીએમએ (DGMA) ની પ્રથમ પ્રાદેશિક ઓફિસ પણ શરૂ કરવામાં આવી છે.

મહત્વપૂર્ણ નીતિગત સુધારાઓ અને નાણાકીય પેકેજ

ભારતીય શિપિંગ ક્ષેત્ર વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે તે માટે સરકાર દ્વારા ઘણા મોટા સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા છે. જેમાં કોસ્ટલ શિપિંગ એક્ટ, ૨૦૨૫ હેઠળ ચાર્ટર પર વિદેશી જહાજો માટે લાઇસન્સિંગ આવશ્યકતામાંથી મુક્તિ અને GIFT IFSC-આધારિત શિપિંગ કંપનીઓને વિદેશી ધ્વજવાળા જહાજો રાખવાની છૂટનો સમાવેશ થાય છે. મંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પરિવર્તન માત્ર આપણા ધ્વજ લહેરાવતા ટનેજ પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ આપણે જે ટનેજની માલિકી ધરાવીએ છીએ અને નિયંત્રિત કરીએ છીએ તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

સરકારની નાણાકીય પ્રતિબદ્ધતાઓ અંગે વાત કરતા તેમણે જણાવ્યું કે:

મેરિટાઇમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ: આશરે રૂ. ૨૫,૦૦૦ કરોડના આ ફંડથી વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧.૫ લાખ કરોડ સુધીનું રોકાણ આકર્ષવાની અપેક્ષા છે.

શિપબિલ્ડિંગ ફાઇનાન્શિયલ અસિસ્ટન્સ સ્કીમ (SBFAS) 2.0: આ યોજનાને રૂ. ૨૪,૭૩૬ કરોડની સુધારેલી ફાળવણી સાથે વર્ષ ૨૦૩૬ સુધી લંબાવવામાં આવી છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય શિપયાર્ડ્સ અને જહાજ નિર્માણને વેગ આપવાનો છે.

ભવિષ્યનો રોડમેપ અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનું સ્થાન

આ સિદ્ધિઓનો શ્રેય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનને આપતા મંત્રીએ 'મેરિટાઇમ ઇન્ડિયા વિઝન (MIV) ૨૦૩૦' અને 'મેરિટાઇમ અમૃત કાલ વિઝન (MAKV) ૨૦૪૭' નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ વિઝન ભારતનો કાફલો વિસ્તારવા, બંદરોની ક્ષમતા વધારવા અને ભારતને વિશ્વના ટોચના પાંચ જહાજ નિર્માણ કરતા દેશોમાં સામેલ કરવા માટેનો મુખ્ય રોડમેપ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વના સૌથી મોટા જહાજ રિસાયક્લિંગ રાષ્ટ્ર તરીકે પણ ભારત સતત આગળ વધી રહ્યું છે, જેમાં વૈશ્વિક ટનેજમાં ભારતનો હિસ્સો વર્ષ ૨૦૨૪ના ૩૦.૧ ટકાથી વધીને વર્ષ ૨૦૨૫માં ૩૫.૪ ટકા પર પહોંચી ગયો છે.

આ ભવ્ય સમિટમાં MoPSW ના સચિવ વિજય કુમાર, IFSCA ના અધ્યક્ષ કે. રાજારામન તેમજ ગુજરાત સરકારના બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગના અગ્ર સચિવ હરીત શુક્લા સહિતના અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.