લોકસભામાં મહિલા અનામત બિલ જરૂરી બે તૃતીયાંશ બહુમતી ન મળવાને કારણે પડી ગયું છે. મતદાન પ્રક્રિયા દરમિયાન બિલની તરફેણમાં 298 મત પડ્યા હતા, જ્યારે વિરોધમાં 230 મત પડ્યા હતા. બંધારણીય સુધારા માટે જરૂરી વિશેષ બહુમતીનો આંકડો ન વટાવી શકવાને કારણે સ્પીકર ઓમ બિરલાએ બિલને અસ્વીકૃત જાહેર કર્યું હતું. આ ઘટના બાદ સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ અન્ય બે પૂરક બિલોને પણ આગળ ન વધારવાની જાહેરાત કરી છે, જેનાથી મહિલા અનામતના મુદ્દે ફરી એકવાર અનિશ્ચિતતા સર્જાઈ છે.

સંસદના વિશેષ સત્ર દરમિયાન આજે જ્યારે મહિલા અનામત બિલ પર મતદાનની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ, ત્યારે આખું દેશ શ્વાસ અધ્ધર કરીને પરિણામની રાહ જોઈ રહ્યો હતો. જોકે, જ્યારે પરિણામ જાહેર થયું ત્યારે ગૃહમાં સોપો પડી ગયો હતો. લોકસભાના સ્પીકર ઓમ બિરલાએ સત્તાવાર જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે મત વિભાજન દરમિયાન બિલના સમર્થનમાં ૨૯૮ મતો પડ્યા છે, જ્યારે ૨૩૦ સાંસદોએ તેની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું છે. ભારતીય બંધારણ મુજબ, કોઈપણ બંધારણીય સુધારા બિલને પસાર કરવા માટે ગૃહમાં હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોની ઓછામાં ઓછી બે તૃતીયાંશ બહુમતી હોવી અનિવાર્ય છે. આ આંકડો હાંસલ ન થતા બિલ વિચારણાના સ્તરે જ રદબાતલ થઈ ગયું છે.

આ પરિણામ બાદ સરકારની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે. સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ તાત્કાલિક અસરથી જાહેરાત કરી હતી કે મુખ્ય બિલ જ પસાર ન થઈ શક્યું હોવાથી, તેની સાથે જોડાયેલા અન્ય બે બિલોને પણ હવે ગૃહમાં આગળ વધારવામાં આવશે નહીં. આ જાહેરાત સાથે જ છેલ્લા ઘણા સમયથી ચાલી રહેલી કવાયત પર પાણી ફરી વળ્યું છે. બિલ પડી જવાનું મુખ્ય કારણ વિરોધ પક્ષોનો એકજૂથ વિરોધ અને સરકાર દ્વારા સંખ્યાબળ એકઠું કરવામાં રહેલી કમી હોવાનું મનાય છે. મતદાન પૂર્વે વડાપ્રધાન દ્વારા કરવામાં આવેલી ભાવુક અપીલ પણ વિપક્ષી સાંસદોના મન બદલવામાં નિષ્ફળ રહી હોય તેમ જણાય છે.

સ્પીકર ઓમ બિરલાએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે બિલ બે તૃતીયાંશ બહુમતીથી પસાર ન થવાને કારણે તેના પર આગળની કોઈ પણ કાર્યવાહી કરવી હવે શક્ય નથી. આ બિલ જે તબક્કે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, તે જ સ્તરે તે બહુમતીના અભાવે અટકી ગયું છે. આ ઘટના બાદ વિરોધ પક્ષોએ સરકાર પર પ્રહારો કરતા કહ્યું છે કે સરકારે પૂરતી તૈયારી અને સર્વસંમતિ સાધ્યા વિના જ આટલું સંવેદનશીલ બિલ રજૂ કર્યું હતું. બીજી તરફ, સત્તાધારી પક્ષે આને દેશની નારી શક્તિના અધિકારો પર વિપક્ષ દ્વારા કરવામાં આવેલો પ્રહાર ગણાવ્યો છે.

આ ઐતિહાસિક હાર બાદ હવે રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાઓ તેજ થઈ છે કે સરકાર આગામી સમયમાં આ મુદ્દે કયું પગલું ભરશે. મહિલા અનામત બિલનું લોકસભામાં પતન થવું એ ભારતીય લોકશાહીના ઇતિહાસમાં એક વિરલ ઘટના છે, કારણ કે સામાન્ય રીતે આવા મહત્વના બિલો પર સરકાર પહેલાથી જ ગણિત સ્પષ્ટ રાખતી હોય છે. હવે આ મુદ્દો આગામી ચૂંટણીઓમાં પણ મોટો વળાંક લાવી શકે છે. હાલ પૂરતું તો મહિલા અનામતનું સપનું ફરી એકવાર કાયદાકીય ગૂંચવણો અને રાજકીય ખેંચતાણમાં અટવાઈ ગયું છે.